Ιπποκράτης και μετεωρολογία

 

Γράφει ο Ηλίας Χρ. Θάνος,

Ερευνητής-Συγγραφέας-Αρθρογράφος

Ο Ιπποκράτης εκτός από πατέρας της Ιατρικής, θεωρείται και θεμελιωτής της Κλιματολογίας. Μετά από παρατηρήσεις κατέληξε συμπερασματικά ότι τα μετεωρολογικά φαινόμενα ξανασυμβαίνουν. Στο σύγγραμμά του «Περί αέρων, υδάτων, τόπων», που σώθηκε, εξετάζει τη σχέση κλίματος-τοπογραφίας μιας χώρας αλλά και της επίδρασής του στη φυσική και ηθική αναμόρφωση των κατοίκων της. Επιπλέον, υπογραμμίζει τη σπουδαιότητα που έχει για τον γιατρό η γνώση της επιδράσεως του κλίματος στην υγεία του ανθρώπου. Σε άλλο έργο του με τίτλο «Περί επιδημιών» αρχίζει την περιγραφή κάθε ασθένειας πρώτα με τις καιρικές συνθήκες που παρατηρήθηκαν κατά την εμφάνισή της.

Σχολιασμός: Μπορούμε να εξάγουμε το συμπέρασμα ότι οι αρχαίοι Έλληνες σε σχέση με τους Ανατολικούς πρώτους λαούς, τους οποίους οι πολλοί επικαλούνται ως θεμελιωτές των διάφορων επιστημών, ξεχνώντας άμεσα ότι αυτοί οι λαοί βασίζονταν κυρίως σε ψευδοεπιστήμες όπως η αστρολογία, δεν δίστασαν να αποτινάξουν το μυθολογικό-θεοποιημένο στοιχείο για να ερμηνεύσουν τον κόσμο και να συνδυάσουν ακόμα και φαινομενικά άσχετους κλάδους μεταξύ τους. Αυτό το γεγονός δείχνει την εξέλιξη της σκέψης από την πρωτόγονη στην ανώτερη μορφή της, στους πραγματικούς θεμελιωτές της γνώσης, αρχαίους Έλληνες.

Ο Ιπποκράτης δεν ήταν μόνο γιατρός, αλλά και ένας από τους πρώτους που παρατήρησαν πώς το περιβάλλον επηρεάζει την υγεία μας. Στο έργο του «Περί αέρων, υδάτων, τόπων», εξηγεί ότι το κλίμα και η γεωγραφία μιας περιοχής μπορούν να επηρεάσουν τόσο το σώμα όσο και τον χαρακτήρα των ανθρώπων. Πίστευε επίσης ότι τα καιρικά φαινόμενα επαναλαμβάνονται και ότι ένας καλός γιατρός πρέπει να τα λαμβάνει υπόψη του. Στο «Περί επιδημιών», ξεκινά κάθε περιγραφή ασθένειας με τον καιρό που επικρατούσε τότε, δείχνοντας πόσο σημαντικό θεωρούσε το περιβάλλον για την κατανόηση των ασθενειών.

Πηγή: Ηλίας Θάνος, «Ιπποκράτης ο Κώος: Ένας μεγάλος θεμελιωτής», στο MAXMAG, ηλεκτρονικός πόρος: https://maxmag.gr/science/ippokratis-o-koos-enas-megalos-themeliotis/

Λογοτεχνική δραστηριότητα 2025 Ηλία Χρ. Θάνου

 

Ο Ηλίας Χρ. Θάνος είναι ερευνητής, συγγραφέας και αρθρογράφος που διαμένει μόνιμα στην Πολύδροσο (Σουβάλα) Φωκίδας.

Στοιχεία επικοινωνίας:

Ονοματεπώνυμο: Ηλίας Θάνος

Κατοικία: Πολύδροσος Φωκίδας, Κοινοτική Οδός 0, 33051

E-mail: hliasthanos2001@gmail.com

Ιδιότητα: Ελεύθερος Επαγγελματίας (Αρθρογράφος), Συγγραφέας, Ερευνητής, Ιστοριοδίφης

Σελίδες:

Facebook: Ηλίας Χρ. Θάνος

Facebook: Περί Ιστορίας

Facebook: Πολύδροσος Παρνασσού-Λόγια και Εικόνες

Instagram: Ηλίας Χρ. Θάνος

Instagram: Περί Ιστορίας

blog: Περί Ιστορίας - Το ιστολόγιο του συγγραφέα Ηλία Χρ. Θάνου (perihistory.blogspot.com) (https://perihistory.blogspot.com/)

 

Αρχικά, κατά το έτος 2025 δημοσίευσε:

i) Τα παρακάτω άρθρα:

Α) Σε ηλεκτρονικά μέσα:

1) «Χρονικό της δράσης του Επισκόπου Σαλώνων Ησαΐα προεπαναστατικά και στην Επανάσταση του 1821» στο blog του Λαογραφικού-Ιστορικού Συλλόγου Πολυδρόσου «Η Σουβάλα Παρνασσού» στη διεύθυνση: https://lispolydrosou.blogspot.com/2025/03/1821.html

2) «Αθανάσιος Καϊδαντζής του Κομνά: Ο Αγοριανίτης αγωνιστής στην Ελληνική Επανάσταση του 1821» στο blog του Λαογραφικού-Ιστορικού Συλλόγου Πολυδρόσου «Η Σουβάλα Παρνασσού» στη διεύθυνση: https://lispolydrosou.blogspot.com/2025/04/1821.html

3) «Σουβάλα: Από πού προέρχεται η παλιά ονομασία του χωριού» στο Sterea News στη διεύθυνση: https://www.stereanews.gr/2025/04/souvala-apo-pou-proerxetai-i-palia-onomasia-tou-xoriou/

4) «Παναγιώτης Καρασαλής: Δύο πιστοποιητικά του αγώνα του 1821 που έρχονται πρώτη φορά στη δημοσιότητα» στο E-sterea στη διεύθυνση: https://e-sterea.gr/panagiotis-karasalis-dyo-pistopoiitika-tou-agona-tou-21/

5) «Χρονικό της εκστρατείας του Δερβίς πασά στην Ανατολική Ρούμελη το καλοκαίρι του 1824» στο Sterea News στη διεύθυνση: https://www.stereanews.gr/2025/06/to-xroniko-tis-ekstrateias-tou-dervis-pasa-stin-anatoliki-roumeli-to-kalokairi-tou-1824/

6) «Οι «Γέροι» της Λευτεριάς - Σε ποιους είχαν κολλήσει το παρατσούκλι «Γέρος» στην Επανάσταση του 1821» στο Sterea News στη διεύθυνση: https://www.stereanews.gr/2025/07/oi-geroi-tis-lefterias-se-poious-eixan-kollisei-to-paratsoukli-geros-stin-epanastasi-tou-1821/

7) «Οι «Γέροι» της Λευτεριάς - Σε ποιους είχαν κολλήσει το παρατσούκλι «Γέρος» στην Επανάσταση του 1821» στο blog του Λαογραφικού-Ιστορικού Συλλόγου Πολυδρόσου «Η Σουβάλα Παρνασσού» στη διεύθυνση: https://lispolydrosou.blogspot.com/2025/07/1821.html

8) «Οι “Γέροι” της Λευτεριάς» στο site Skalistiri News στη διεύθυνση: https://www.skalistiri.news/oi-geroi-tis-leyterias/

9) «Εύδοξος ο Κνίδιος: Ένας μέγας επιστήμονας» στο blog του Λαογραφικού-Ιστορικού Συλλόγου Πολυδρόσου «Η Σουβάλα Παρνασσού» στη διεύθυνση: https://lispolydrosou.blogspot.com/2025/10/blog-post_31.html

Β) Σε έντυπα μέσα:

1) Τίτλος: Χρονικό της δράσης του Επισκόπου Σαλώνων Ησαΐα προεπαναστατικά και στην Επανάσταση του 1821, Εφημερίδα: Τα Σάλωνα, Τεύχος 121^ο, Έτος 23^ο, Ιανουάριος-Μάρτιος 2025, σ. 13 και 23

Κατηγορία: Ιστορικό άρθρο-χρονικό

2) Τίτλος: Εύδοξος ο Κνίδιος: ο βίος και το επιστημονικό του έργο, Περιοδικό: Νόημα, Εκδόσεις Γράφημα, Θεσσαλονίκη, Μάρτιος 2025, Τόμος 22, ISSN: 2585-3716, σσ. 63-67

Κατηγορία: Ιστορικό άρθρο

3) Τίτλος: Η Μαριώ του Καραϊσκάκη, Έντυπο: Νέα Φιλολογική Πρωτοχρονιά 2025, Αθήνα, Εκδόσεις Φιλολογική Πρωτοχρονιά – Αντώνης Θαλασσέλης, Μάϊος 2025, Τόμος εβδομηκοστός τέταρτος 2025, ISSN: 2654-1874, σσ. 132-135

Κατηγορία: Ιστορικό άρθρο

4) Τίτλος: Αθανάσιος Καϊδαντζής του Κομνά: αγωνιστής από την Αγόριανη, Έντυπο: Αγοριανίτικα Νέα, Αρ. φύλλου: 197, Απρίλης-Ιούνης 2025, σ. 2

Κατηγορία: Ιστορικό άρθρο

5) Τίτλος: Οι «Γέροι» της Λευτεριάς - Σε ποιους είχαν κολλήσει το παρατσούκλι «Γέρος» στην Επανάσταση του 1821, Έντυπο: ΚΕΦΑΛΟΣ-ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ, Καλοκαίρι 2025, ΤΕΥΧΟΣ 19-20, ISSN: 2732-6608, σσ. 143-146

Κατηγορία: Ιστορικό άρθρο

6) Τίτλος: Οι «Γέροι» της Λευτεριάς - Σε ποιους είχαν κολλήσει το παρατσούκλι «Γέρος» στην Επανάσταση του 1821, Εφημερίδα: Εν Δελφοίς, Αρ. Φύλλου: 1160, Παρασκευή 12 Σεπτεμβρίου 2025, Έτος 25ο, ISSN: 2945-123X, σ. 16

Κατηγορία: Ιστορικό άρθρο

7) Τίτλος: Χρονικό της εκστρατείας του Δερβίς πασά στην Ανατολική Ρούμελη το καλοκαίρι του 1824, Εφημερίδα: Τα Σάλωνα, Τεύχος 123^ο, Έτος 23^ο, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2025, σσ. 21-22

Κατηγορία: Ιστορικό άρθρο-χρονικό

8) Τίτλος: Ο Αϊ-Βασίλης ξεχάστηκε, Έντυπο: Ανθολόγιο παραμυθιών «Παραμυθοχώρα», ITRAVELPOETRY, Αθήνα, 2025, ISBN: 978-618-87968-0-5, σ. 16

Κατηγορία: Παραμύθι

9) Τίτλος: Οι «Γέροι» της Λευτεριάς - Σε ποιους είχαν κολλήσει το παρατσούκλι «Γέρος» στην Επανάσταση του 1821, Έντυπο: STORYWITS, Δεκέμβριος 2025, ISSN: 2945-1019, σσ. 318-323 (και ηλεκτρονικά στη διεύθυνση: https://storywits.com/issues/)

Κατηγορία: Ιστορικό άρθρο 

10) Τίτλος: Η Ιστορία γράφεται από τους... ανίδεους, Εφημερίδα: Εν Δελφοίς, Αρ. Φύλλου: 1174, Παρασκευή 19 Δεκεμβρίου 2025, Έτος 25ο, ISSN: 2945-123X, σ. 16

Κατηγορία: Άρθρο γνώμης

ii) Τα εξής ποιήματα:

1) Τίτλος: Ο αετός και η αλεπού από τον Αίσωπο, Έντυπο: Λογοτεχνικό Ημερολόγιο 2025, Εκδόσεις Κέφαλος, Β’ Έκδοση, ISBN: 978-618-5854-59-1, Σελ. 125

2) Τίτλος: Ω γλώσσα δυστυχής!, Έντυπο: Σταγόνες Άνοιξης/Ανθολόγιο ποιημάτων, Έκδοση itravelpoetry, σ. 21

3) Τίτλος: Ω, γλώσσα δυστυχής!, Έντυπο: Ανθολογία Ποίησης & Πεζόμορφου Στοχασμού «η γλώσσα μου, η δύναμή μου»/13^ος Διαγωνισμός Ποίησης & Πεζόμορφου Στοχασμού ΣΠΕΚ | «Σύνδεσμος Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου», Εκδόσεις Αρχύτας, ISBN: 978-618-5664-92-3, σ. 69

4) Τίτλος: Ο αέρας ενός χωριού στον Παρνασσό

Διεύθυνση: https://lispolydrosou.blogspot.com/2025/06/blog-post_3.html?m=0

5) Τίτλος: Το λιμάνι της προφητείας, Ανθολόγιο: Θ-έρως, Έκδοση itravelpoetry, Αθήνα, 2025, ISBN: 978-618-87968-1-2, σ. 289

6) Τίτλος: Το παιδί της κατακαημένης Γης, Ανθολόγιο: Στάλες Σιωπής, Έκδοση itravelpoetry, Αθήνα, 2025, ISBN: 978-618-87968-7-4, σ. 32 

Επίσης, κέρδισε τις παρακάτω διακρίσεις:

1) Δίπλωμα συμμετοχής στον Πανελλήνιο Διαγωνισμό Ποίησης "Γιάννης Κουτσοχέρας" (2024)

Τίτλος έργου: Ο αέρας ενός χωριού στον Παρνασσό

2) Έπαινος Δοκιμίου στον 25ο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό από την Εταιρεία Τεχνών Επιστήμης και Πολιτισμού Κερατσινίου (Ε.Τ.Ε.Π.Κ.) (βλέπε: https://drive.google.com/file/d/1b4UgyPPwx3nBsDoubihV7riaSbd6w0TK/view)

Τίτλος έργου: Η λησμονημένη συνέλευση των Ρουμελιωτών στη Λευκάδα από τον Ιωάννη Ζαμπέλιο

3) Α' Βραβείο Ολοκληρωμένου Έργου το 2025 από την Ένωση Ελλήνων Λογοτεχνών για το βιβλίο «Ο Επίσκοπος Σαλώνων Ησαΐας» (βλέπε: https://ellineslogotexnes.gr/wp-content/uploads/2025/11/237-ok.pdf)

4) Α' Βραβείο Ολοκληρωμένου Έργου το 2025 από την Ένωση Ελλήνων Λογοτεχνών για το βιβλίο « Η αποτυχημένη εκστρατεία του Δερβίς πασά στην Ανατολική Ρούμελη» (βλέπε: https://ellineslogotexnes.gr/wp-content/uploads/2025/11/237-ok.pdf)

5) Ειδικό βραβείο διηγήματος από την Ένωση Ελλήνων Λογοτεχνών το 2025 (βλέπε:  https://ellineslogotexnes.gr/wp-content/uploads/2025/11/237-ok.pdf)

Τίτλος έργου: Ο κλεφταρματολός Γιάννης Ξυλικιώτης

Ακόμη, έδωσε την ακόλουθη ομιλία:

1) Ομιλητής σε εκδήλωση για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Σουβαλιώτη λογοτέχνη Γιάννη Αθ. Μαρρέ: Ομιλία με τίτλο: «Γιάννης Μαρρές: Ο ιστοριογράφος»

Τεκμήριο: https://lispolydrosou.blogspot.com/2025/11/100-1925-2025-video.html 

και έλαβε τις ακόλουθες πιστοποιήσεις:

1) Σεμινάριο Βιοηθικής: «Βιοηθικά Διλήμματα στον σύγχρονο κόσμο» που διεξήχθη από την ΑΜΚΕ “ΑΩ Απαρχή”, περιλαμβάνοντας τις κάτωθι συνεδρίες.

Α’ Συνεδρία (28/1): «Αρχές και Μέθοδοι της Βιοηθικής» 

με την κα. Σταυρούλα Τσινόρεμα, Καθηγήτρια Σύγχρονης και Νεότερης Φιλοσοφίας & Βιοηθικής  στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης.

Β’ Συνεδρία (4/2): «Η θεολογία απέναντι στα βιοηθικά διλήμματα» 

με τον κ. Κωνσταντίνο Κορναράκη, Καθηγητή Χριστιανικής Ηθικής & Βιοηθικής στη Θεολογική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Γ’ Συνεδρία (11/2): «Νομικές και ηθικές διαστάσεις της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής» 

με τον κ. Παναγιώτη Νικολόπουλο, Αναπληρωτή Καθηγητή Αστικού Δικαίου στη Νομική Σχολή  του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Τεκμήριο: Σχετική Βεβαίωση

2) Μάθημα ΙΣΤ5.3: Διάλογοι με την Αρχαιότητα

το οποίο προσφέρεται από το Κέντρο Ανοικτών Διαδικτυακών Μαθημάτων Mathesis των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, με διδάσκοντες τους Βάιο Λιαπή (Ανοικτό Παν. Κύπρου), Ελένη Φάσσα (Δημοκρίτειο Παν. Θράκης), Δέσποινα Ιωσήφ (College Year in Athens), Βάιο Βαϊόπουλο (ΕΚΠΑ), Σπύρο Ράγκο (Παν. Πατρών)

Η διάρκεια του μαθήματος ήταν 3 εβδομάδες —3/3/2025 έως 23/3/2025— με εκτιμώμενη συνολική προσπάθεια 20 ωρών για την παρακολούθηση και επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος. Το μάθημα προσφέρθηκε μέσω της πλατφόρμας OpenEdX/gr του Mathesis με τήρηση όλων των καθιερωμένων τεχνικών και εκπαιδευτικών προδιαγραφών. Η εξεταστική διαδικασία βασίστηκε στον κώδικα τιμής που δεσμεύονται να τηρούν οι συμμετέχοντες. Η ευθύνη για το περιεχόμενο του μαθήματος και της εξέτασής του ανήκει αποκλειστικά στους διδάσκοντες.

Τεκμήριο: Σχετική Βεβαίωση

3) ΙΣΤ5.2: Οι γυναίκες στην αρχαία Ελλάδα

το οποίο προσφέρεται από το Κέντρο Ανοικτών Διαδικτυακών Μαθημάτων Mathesis των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, με διδάσκοντα τον κ. Κώστα Βλασόπουλο, καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Η διάρκεια του μαθήματος ήταν 4 εβδομάδες —20/10/2025 έως 16/11/2025— με εκτιμώμενη συνολική προσπάθεια 30 ωρών για την παρακολούθηση και επιτυχή ολοκλήρωση του. Το μάθημα προσφέρθηκε μέσω της πλατφόρμας OpenEdX/gr του Mathesis με τήρηση όλων των καθιερωμένων τεχνικών και εκπαιδευτικών προδιαγραφών. Η εξεταστική διαδικασία βασίστηκε στον κώδικα τιμής που δεσμεύονται να τηρούν οι συμμετέχοντες. Η ευθύνη για το περιεχόμενο του μαθήματος και της εξέτασής του ανήκει αποκλειστικά στον διδάσκοντα.

Τεκμήριο: Σχετική Βεβαίωση

Η αξία των αρχαίων συγγραφέων

 

Γράφει ο Ηλίας Χρ. Θάνος,

Ερευνητής-Συγγραφέας-Αρθρογράφος

Μετά την μάχη στην Ισσό το 333 π.Χ. λέγεται ότι έφεραν στον Αλέξανδρο ένα πολυτελέστατο κιβώτιο που εντοπίστηκε στα πράγματα του Δαρείου. Όταν το είδε, ρώτησε τους φίλους του τι θεωρούσαν πιο ανεκτίμητο ώστε να τοποθετηθεί μέσα σε αυτό. Πολλοί πρότειναν διάφορα πολύτιμα πράγματα. Εκείνος όμως είπε ότι θα τοποθετήσει μέσα για να φυλάξει την Ιλιάδα του Ομήρου.

Σχολιασμός: Σε αυτό το κείμενο από το έργο του Πλουτάρχου «Βίοι παράλληλοι» καταδεικνύεται η σοφία του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Επίσης, με αυτό το απόσπασμα φανερώνεται η τεράστια αξία των Ομηρικών Επών. Αξία η οποία ακόμα και από την αρχαιότητα ήταν φανερή. Σήμερα δυστυχώς το εκπαιδευτικό μας σύστημα δεν δίνει βάση στην ποιότητα των αρχαίων έργων σαν διδακτικές ιστορίες αλλά επικεντρώνεται σε λεξιλογικά και γραμματικά χαρακτηριστικά. Λες και αυτοί που τα έγραφαν ενδιαφέρονταν για την μορφή τους. Απλά ήθελαν να περάσουν τις γνώσεις τους στους επιγόνους τους. Κάτι που λέω συχνά είναι ότι όλοι οι αρχαίοι συγγραφείς αν ήξεραν ότι την σημερινή εποχή τα παιδιά στο σχολείο θα βασανίζονταν με ανούσιες αναλύσεις των έργων τους, δεν θα έγραφαν ποτέ και τίποτα. Μένουμε στην μορφή των έργων (σύνταξη κτλ) και κανένας δεν μας λέει ότι ακόμα και σήμερα μιλάμε ομηρικά. Μας θέλουν απλώς στρατιωτάκια άβουλα χωρίς κριτική σκέψη. Αυτή την προσφέρουν οι αρχαίοι συγγραφείς όταν τους εξετάζεις ως προς το περιεχόμενο και όχι την μορφή.

Πηγή: Γιάννης Γρυντάκης-Γιώργος Δάλκος-Άγγελος Χόρτης-Έκτορας Χόρτης, Όσα δεν γνωρίζατε για την Αρχαία Ελλάδα, Μεταίχμιο, 2023, ISBN: 978-618-03-3550-7, Σελ. 55-56

Το Δωδεκαήμερο σε ένα ποίημα του Ηλία Χρ. Θάνου - Ευχές

 

Οι «Γέροι» της Λευτεριάς - Σε ποιους είχαν κολλήσει το παρατσούκλι «Γέρος» στην Επανάσταση του 1821

 

Γράφει ο Ηλίας Χρ. Θάνος,

Ερευνητής, Συγγραφέας, Αρθρογράφος,

Η συνήθεια να «κολλάμε» σε κάποιον ένα παρατσούκλι έχει επιβιώσει μέχρι της μέρες μας. Έχει δε καθολική και οριζόντια ισχύ σε όλες τις κοινωνικές ομάδες και σε όλες τις ηλικίες. Έτσι, τα παρατσούκλια ή στη λόγια γλώσσα τα παρωνύμια, ήταν πολύ συνηθισμένα και την εποχή της Επανά
στασης του 1821. Θα τολμήσουμε να πούμε ότι, τότε ήταν περισσότερο διαδεδομένα, καθότι η λαϊκή γλώσσα, απότοκος της οποίας είναι τα παρατσούκλια, γνώρισε άνθιση με την ευστροφία των κατοίκων της Ελλάδας εκείνη την εποχή και την ευρύτερη χρήση της. Σε αυτό το λαογραφικό, περισσότερο, σημείωμα θα ασχοληθούμε με το προσωνύμιο «Γέρος» και τις διάφορες ευφάνταστες παραλλαγές του. Θα εξετάσουμε σε ποιους το είχαν «κολλήσει» και θα παρουσιάσουμε τις πηγές όπου αυτό μπορεί να βρεθεί.

Πρώτα απ’ όλα, «Γέροντες», ο απλός λαός, εκείνης της εποχής, έλεγε τους προεστούς. Τιμητικά δε πολλές φορές τους αποκαλούσαν «άρχοντες» ενώ, οι Τούρκοι «Κοτσαμπάσηδες».[1]

Εκτός όμως της γενικής κατηγορίας των αρχόντων του τόπου οι αγωνιστές είχαν προσδώσει και σε πολλά συγκεκριμένα πρόσωπα το προσωνύμιο «Γέρος» ακολουθούμενο πολλές φορές από χαρακτηρισμούς γεμάτους δημιουργικότητα.

Έτσι,

1) Οι αγωνιστές και οι οπλαρχηγοί αποκαλούσαν «Γέροντα» τον Γκούρα για τη φρονιμάδα του.[2] Τα παραδείγματα είναι πάμπολλα. Θα αναφέρουμε δύο για να τεκμηριώσουμε την άποψή μας διασταυρωτικά.

Πρώτο: Σε επιστολή του με ημερομηνία 01/02/1824 ο Νικηταράς γράφει στον Γκούρα:

«Αδελφὲ Γέρο Γκούρα, σὲ ἀσπάζομαι.

Μεγάλως ἐθαύμασα ὁποῦ εἰς τὸν ἐρχομὸν τοῦ πεζοδρόμου σας γράμματά σας δὲν ἔλαβον, ἵνα τόσον τὰ περὶ τῆς ὑγιείας σου, καθὼς καὶ διὰ κάθε τὶ ἄλλο πληροφορηθῶ, ὕστερον ἀφ ̓ οὗ δὲν ἔλειψα νὰ γράψω δὶς καὶ τρὶς τοῦ Γέρο Χουλιάρα καὶ ἀπορῶ εἰς τὴν τόσην ἀλησμονησίαν σας. Ὅθεν ἰδοὺ σᾶς γράφω μαξοὺς μὲ τὸν ἐδικόν σας πεζόν περικαλών σας ἵνα μοῦ γράψετε ἀμέσως, λέγοντάς μου τόσον τὰ περὶ ὑγιείας σας, καθὼς καὶ διὰ κάθε τὶ ἄλλο τῶν αὐτοῦτε, ὁμοίως δὲ καὶ τὰ τοῦ ἀδελφοῦ Γέρο Χουλιάρα καὶ τὰ περὶ Εὐρίπου τὶ ἀπέγεινεν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐλπίζω ἐντὸς ὀλίγου νὰ ἔχωμεν καὶ ἄμποτες. Τὰ τῆς πατρίδος πράγματα, ἀδελφέ, εἶναι εἰς τὰ ἴδια καὶ ὁ Θεὸς νὰ τὰ κάμη καλὰ. Ὅθεν καὶ περιμένω τὴν ἀπόκρισίν σας ἀμέσως. Σᾶς ἀσπάζομαι καὶ μένω

Ἐκ Τριπολιτζᾶς τῇ α φεβρουαρίου 1824.

Ὀ ἀδελφός σου

Νικήτας σταματελόπουλος».[3]

Δεύτερο: Ο Δρόσος Μανσόλας σε επιστολή του με ημερομηνία 19/07/1823 γράφει στον Γκούρα:

«Γέρο φίλε, χαίροις!

Σήμερον ἔφθασα ἐδῶ καὶ ἔμαθα ὅτι ὁ ἀδελφός μας Νικήτας α) ἐπῆγεν εἰς Κάζαν καὶ λέγουν ὅτι γίνεται πόλεμος ἐκεῖ, ὅμως ἀμφίβολον.

Ἐγὼ πηγαίνω εἰς τὴν Φανερωμένην ὁποῦ εἶναι ὁ γραμματικὸς τοῦ Νικήτα. Λάβε τὰ ἔσωθεν τοῦ ἀδελφοῦ μας Ὀδυσσέως ὁποῦ ἔλαβον σήμερον. Εἰς τὰς δεκαρχίας καὶ εἰκοσιπενταρχίας ὁποῦ ἔγιναν αὐτοῦ α) ἂς εἶναι ἀνακατωμένοι πάντα μὲ τοὺς ἐδικούς σου, νὰ μὴν τοὺς ἀφίνης καὶ γίνεται σῶμα δυνατὸν διὰ πολλὰ αἴτια, εἶσαι γνωστικὸς καὶ τὸ καταλαμβάνεις καλά.

 ̓Απὸ Φανερωμένην σοὶ γράφω πάλιν πῶς καὶ τὶ τρέχουν τὰ πράγματα τὸν πεζὸν ὁποῦ ἐστείλαμεν διὰ τὸν Ὀδυσσέα τὸν ἐμπόδισα ἐπίτηδες ἕως να λάβῃ ἀπόκρισιν ἀπὸ Τρίκκαλα, ὁποῦ ἔστειλεν ἕναν ἄνθρωπον. Αν ἐρωτᾷς καὶ πῶς εὑρίσκομαι, κακὰ ψυχρά. Υγίαινε.

Τῇ 19 Ιουλίου 1823, Κούλουρη.

Ο αδελφός του

Δρόσος Μανσόλας».[4]

2) «Γέρο» φώναζαν οι Πελοποννήσιοι «τον εκ Λαγκαδίων Ιωάννην Δελιγιάννην πατέρα των αδελφών Δελιγιανναίων»[5] προεστό της επαρχίας Καρύταινας, πριν ακόμα από το 1821.[6] Επίσης, έλεγαν το σπίτι του «Γεροντόσπιτο» και τα παιδιά του «Γεροντόπαιδα» ή «Γεροντόπουλα».[7]

3) Τον Καρατάσσο, τον φώναζαν «Γέρο-Τσεκούρα» για τη σκληρότητά του.[8] Τον ίδιο φώναζαν και «παππού».[9]

4) «Γηραία Αλώπηξ» φώναζαν οι Φιλικοί τον Ηλία Χρυσοσπάθη. Συγκεκριμένα του κόλλησαν αυτό το προσωνύμιο όταν τέθηκε επικεφαλής μιας εταιρείας η οποία αναδύθηκε μέσα από τα σπλάγχνα της Φιλικής Εταιρείας. Γράφει ο Φιλήμων: «Παρὰ τὴν ἀτυχίαν ταύτην ὑπέστη μετ' οὐ πολὺ ἡ Ἑταιρία τῶν Φιλικῶν καὶ τὸ δυστύχημα τῆς ἀποβιώσεως τοῦ Σκουφά κατὰ τὸν ἰούλιον τοῦ 1818 [...], καὶ τοὺς ἀντιπερισπασμοὺς ἄλλης ἐκ τῶν σπλάγχνων ἑαυτῆς ἀναφυείσης ἑταιρίας. Αρχηγὸς ταύτης ὑπετέθη ὁ Ἡλίας Χρυσοσπάθης, Λάκων, ὃν οἱ Φιλικοὶ παρωνόμασαν “γηραιὰν ἀλώπεκα”».[10]

5) Άξιο λόγου είναι το παρατσούκλι (παρωνύμιο) που είχαν «κολλήσει» στον Οδυσσέα Ανδρούτσο. Τον Οδυσσέα, λοιπόν, τον φώναζε ο λαός «Γέρο-Χουλιάρα» που σήμαινε «επιτήδειος νους, άξιος πολιτικός».[11] Του κόλλησαν δε αυτό το παρατσούκλι το 1822 μετά τη μάχη του Δαδιού (σημερινής Αμφίκλειας Φθιώτιδας) και την εξαπάτηση των Τούρκων που ακολούθησε.[12] Υποθέτουμε ότι το παρατσούκλι του το «κόλλησε» ο φίλος του Νικηταράς.[13] Τέλος, τον Οδυσσέα Ανδρούτσο τον φώναζε ο Δημήτριος Υψηλάντης «γέρο Πυργιόβολο». Ακολουθεί η σχετική επιστολή στην οποία γίνεται η μνεία:

«Γενναιότατε Στρατηγὲ Κύριε Νικήτα!

Δὲν λείπω καὶ αὖθις νὰ ἐρωτήσω διὰ τοῦ παρόντος μου τὴν ἀγαθὴν ὑγείαν σου καὶ νὰ σοὶ φανερώσω ὅτι καὶ ἐγὼ θείᾳ χάριτι ὑγιαίνω· ἡμέραι ἱκανοὶ παρῆλθον, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν ἔλαβον ἔτι γράμμα σου δηλοποιητικὸν τῶν ἐκεῖσε διατρεχόντων· ἡ ἐνταῦθα παρουσία μου δὲν ἀκελεῖ νὰ διενεργῇ τὰ συμφέροντα κοινῶς τῆς πατρίδος καὶ τὰ ὅσα ἀναγκαιοῦσι διὰ τὸ ἐκεῖσε στρατόπεδόν σας, ὅσον δηλονότι περὶ τροφῶν, τόσον καὶ περὶ πολεμικῶν ἐφοδίων πλὴν, ἤξευρε, ἀδελφὲ, ὅτι τὸ ἔθνος εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀπαραδειγμάτιστον ἐκείνην ἀναρχίαν καὶ ἀταξίαν, μὴ θέλον νὰ ἠξεύρῃ, μήτε διοίκησιν, μήτε προσταγάς· ἡ ἔνδοξος Γερουσία δεικνύει προθυμίαν φοβερὸν καὶ μεγάλην, πλὴν τί νὰ κάμῃ ἀφοῦ αἱ διαταγαί της δὲν εἰσακούονται καὶ δύναμιν ἱκανὴν δὲν ἔχει διὰ νὰ ἐκτελῇ αὐτὰς καὶ μὲ βίαν μολοντοῦτο ἀγωνίζεται καὶ πάσχει διὰ τὴν προμήθειαν τῶν τροφών καὶ πολλῶν ἄλλων ἀναγκαίων, εὔχομαι δὲ νὰ συγκροτηθῇ ἡ νέα ἐθνικὴ συνέλευσις τὸ γρηγορώτερον διὰ νὰ συστηθῇ διοίκησις δυνατὴ καὶ νὰ εὐτακτήσουν τὰ πράγματα. Τὰ πράγματα τῆς  ̓Ανατολικῆς Ελλάδος ὑπάγουν εἰς τὸ καλλίτερον, ὁ γέρο Πυργιόβολος, (ἐννοεῖ τὸν Ὀδυσσέα) πάσχει με διαφόρους ἀπάτας νὰ ἀργοπορῆ τοὺς ἐχθροὺς ἐκεῖ καὶ νὰ τοὺς καταπείσῃ νὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὸ Ζητούνιον· ἠξεύρεις τὸ πνεῦμά του καὶ ταῖς διαβολαῖς του, καὶ ἴσως τοὺς ἀπατήσει. Φανέρωσόν μου, παρακαλῶ, καὶ ἡ γενναιότης σου, ἐκεῖθεν εἰς ποίας θέσεις εὑρίσκεσθε, πόσα τὰ στρατεύματα τα Ελληνικὰ, πόσοι οἱ ἐχθροί, ἂν συμβαίνωσιν ἀκροβολισμοί, ποία ἡ κατάστασις τῶν Ναυπλιωτῶν, διὰ νὰ ἔχω πληροφορίας, ὁμοίως καὶ περὶ ὅσων νεωτέρων. Σοὶ δίδω δὲ τὴν ἀγαθὴν εἴδησιν αὐτὴν, γράμματα ἔφθασαν ἀπὸ Ἀγκῶνα εἰς τὴν διοίκησιν φανερώνοντα, ὅτι τὸ ἐν Βερώνη Εὐρωπαϊκὸν συνέδριον ἐπεκύρωσε τὴν ἀνεξαρτησίαν μας, ἠλευθέρωσε δὲ καὶ τὸν ἀδελφόν μου  ̓Αλέξανδρον, διὰ νὰ ὑπάγῃ ὅπου θέλει, ὅστις καὶ ἑτοιμάζεται νὰ ἔλθῃ. Εἶθε ταῦτα πάντα ἀληθεύσωσιν. Εὐχόμεθα εἰς τὴν Γενναιότητά σου ὑγείαν.

Ἐν Τριπολιτζὰ τὴν 27 Νοεμβρίου 1822.

Ο φίλος Σου Δημήτριος Υψηλάντης».[14]

6) Το παρατσούκλι του Κολοκοτρώνη, όπως είναι γνωστό τοις πάσι, ήταν «Γέρος του Μοριά». Σύμφωνα με τον Τερτσέτη: «Η ονομασία γέρος τοῦ ἐγεννήθη, ἐπειδὴ ἦτο πολύξερος, ἔξυπνος, εἶχε πονηρίαις· ὅθεν καὶ τὸ τραγούδι τοῦ παλαιοῦ χαλασμοῦ τῶν Κολοκοτρωναίων λέγει:

Ο Θοδωράκης, πολὺ πονηρεμένος. Εγλύτωσε ὁ καϋμένος.

Εἰς τὰ ἔθνη ὅπου ἡ παιδεία δὲν εἶναι ἐξηπλωμένη καὶ ἡ ἐπισστήμη δεν φωτίζει τοὺς νέους, οἱ γέροντες ἔχουν τὰ πρωτεία τῆς γνώσεως· ὅποιος εἶδε πρωϊμώτερα τὸν ἥλιο, ἔχει καὶ πρᾶξιν περισσότερη τῆς ζωῆς».[15]

 

Βιβλιογραφία:

Αμβρόσιος Φραντζής, Επιτομή της Ιστορίας της Αναγεννηθείσης Ελλάδος, Εκ της τυπογραφίας Η Βιτώρια του Κωνστ. Καστόρχη και Συντροφίας, Εν Αθήναις, 1839, τόμος 2^ος

Γ. Τερτσέτη, «Ρητά του γέρου Κολοκοτρώνη», Ο Γέρων Κολοκοτρώνης, Βιβλιοθήκη της «Εστίας», Εν Αθήναις, 1889, Τόμος Β’

Ιωάννης Βλαχογιάννης, Αρχεία της Νεωτέρας Ελληνικής Ιστορίας, Δήμος Αθηναίων/Εκ του τυπογραφείου Γ. Σ. Βλαστού, Εν Αθήναις, 1901, Τόμος Α’: Αθηναϊκόν Αρχείον 

Γιάννης Βλαχογιάννης, Ιστορική ανθολογία, Πατριωτική χορηγίας Εμ. Α. Μπενάκη, Αθήναι, 1927

Ιωάννης Θ. Κολοκοτρώνης, Ελληνικά Υπομνήματα ήτοι διάφορα έγγραφα και επιστολαί αφορώντα την Ελληνικήν Επανάστασιν, Τύποις Χ. Νικολαΐδου Φιλάδελφως, Αθήνησι, 1856

Ιωάννης Φιλήμονας, Δοκίμιον Ιστορικόν περί της Ελληνικής Επαναστάσεως, Τύποις Π. Σούτσα και Α. Κτενά, Αθήναι, 1859, Τόμος Α’

Κάρπος Παπαδόπουλος, Ανασκευή των εις την ιστορίαν των Αθηνών αναφερομένων περί του Στρατηγού Οδυσσέως Ανδρούτζου, του ελληνικού στρατού και του Συνταγματάρχου Καρόλου Φαββιέρου, Εκ της τυπογραφίας Πέτρου Μαντζαράκη, Εν Αθήναις, 1837

Κ. Σ. Κώνστας, «Λαογραφικά της Σκλαβιάς και του Ξεσηκωμού», [Ανάτυπο εκ του Λαογραφία], Αθήναι, 1963

Τάκης Λάππας, Ελληνικά Ιστορικά Ανέκδοτα: 1750-1862, Εκδόσεις Ατλαντίς-Μ. Πεχλιβανίδης & Σια Α.Ε., Αθήναι, χ.χ.

Τάκης Λάππας, Οδυσσέας Αντρούτσος, Εκδόσεις Μ. Πεχλιβανίδης & Σια Α. Ε., Αθήνα, χ.χ.

 

---

[1] Κ. Σ. Κώνστας, «Λαογραφικά της Σκλαβιάς και του Ξεσηκωμού», [Ανάτυπο εκ του Λαογραφία], Αθήναι, 1963, σ. 23, παραπέμπει δε στον Μ. Οικονόμου.

[2] Κ. Σ. Κώνστας, «Λαογραφικά της Σκλαβιάς και του Ξεσηκωμού», ό.π., σ. 23· Γιάννης Βλαχογιάννης, Ιστορική ανθολογία, Πατριωτική χορηγίας Εμ. Α. Μπενάκη, Αθήναι, 1927, σ. 201

[3] Ιωάννης Βλαχογιάννης, Αρχεία της Νεωτέρας Ελληνικής Ιστορίας, Δήμος Αθηναίων/Εκ του τυπογραφείου Γ. Σ. Βλαστού, Εν Αθήναις, 1901, Τόμος Α’: Αθηναϊκόν Αρχείον, σ. 287

[4] Στο ίδιο, σσ. 277-278

[5] Αμβρόσιος Φραντζής, Επιτομή της Ιστορίας της Αναγεννηθείσης Ελλάδος, Εκ της τυπογραφίας Η Βιτώρια του Κωνστ. Καστόρχη και Συντροφίας, Εν Αθήναις, 1839, τόμος 2^ος, σσ. 152-153, σημ. 1

[6] Γιάννης Βλαχογιάννης, Ιστορική ανθολογία, ό.π., σ. 11· Αμβρόσιος Φραντζής, Επιτομή της Ιστορίας της Αναγεννηθείσης Ελλάδος, ό.π., σσ. 152-153, σημ. 1

[7] Στα ίδια

[8] Τάκης Λάππας, Ελληνικά Ιστορικά Ανέκδοτα: 1750-1862, Εκδόσεις Ατλαντίς-Μ. Πεχλιβανίδης & Σια Α.Ε., Αθήναι, χ.χ., σ. 204

[9] Στο ίδιο

[10] Ιωάννης Φιλήμονας, Δοκίμιον Ιστορικόν περί της Ελληνικής Επαναστάσεως, Τύποις Π. Σούτσα και Α. Κτενά, Αθήναι, 1859, Τόμος Α’, σ. 10

[11] Κάρπος Παπαδόπουλος, Ανασκευή των εις την ιστορίαν των Αθηνών αναφερομένων περί του Στρατηγού Οδυσσέως Ανδρούτζου, του ελληνικού στρατού και του Συνταγματάρχου Καρόλου Φαββιέρου, Εκ της τυπογραφίας Πέτρου Μαντζαράκη, Εν Αθήναις, 1837, σ. 19, σημ. 1

[12] Βλέπε περισσότερα στο Κάρπος Παπαδόπουλος, Ανασκευή των εις την ιστορίαν των Αθηνών αναφερομένων περί του Στρατηγού Οδυσσέως Ανδρούτζου, του ελληνικού στρατού και του Συνταγματάρχου Καρόλου Φαββιέρου, ό.π., σσ. 13-19

[13] Βλέπε σχετικά επιστολή με ημερομηνία 1/2/1824, την οποία και παραθέσαμε παραπάνω στο σχετικό με τον Γκούρα απόσπασμα. Επίσης, βλέπε: Τάκης Λάππας, Οδυσσέας Αντρούτσος, Εκδόσεις Μ. Πεχλιβανίδης & Σια Α. Ε., Αθήνα, χ.χ., σ. 101

[14] Ιωάννης Θ. Κολοκοτρώνης, Ελληνικά Υπομνήματα ήτοι διάφορα έγγραφα και επιστολαί αφορώντα την Ελληνικήν Επανάστασιν, Τύποις Χ. Νικολαΐδου Φιλάδελφως, Αθήνησι, 1856, σ. 87

[15] Γ. Τερτσέτη, «Ρητά του γέρου Κολοκοτρώνη», Ο Γέρων Κολοκοτρώνης, Βιβλιοθήκη της «Εστίας», Εν Αθήναις, 1889, Τόμος Β’, σ. 89